Vào
mùa đông, các bệnh về đường hô hấp dễ phát sinh và phát triển, đặc biệt
là bệnh hen phế quản hay còn gọi là hen suyễn. Cũng vì lẽ đó mà ngành
tân dược đã bào chế một loại thuốc ở dạng phun rất tiện lợi và hiệu quả
cho việc trị liệu các cơn hen dễ xảy ra vào ban đêm trong những ngày
đông giá rét.Dùng thuốc dạng phun sẽ cho hiệu lực tốt hơn mà không
gây tác dụng phụ như thuốc uống. Thuốc có nhiều ưu điểm như khi dùng
ngoài các hoạt chất sẽ không thấm sâu vào bên trong mà trực tiếp có tác
dụng ngay tại chỗ. Ở một số loại, thuốc có tác dụng sâu vào bên trong
(hít thuốc vào phổi) hay toàn thân (phun vào miệng mũi dưới lưỡi, thuốc
đi theo mao mạch mà không qua đường tiêu hóa). Nhờ giới hạn tác dụng tại
chỗ (khi dùng ngoài) và không đi qua đường tiêu hóa (khi vào bộ phận
sâu hay vào mao mạch), mặt khác lại ở dạng các tiểu phân rất nhỏ nên
thuốc có tác dụng nhanh và mạnh. Hay khi dùng salbutamol dưới dạng phun
mù (ventolin) thì các tiểu phân salbutamol sẽ gắn ngay lên niêm mạc phế
quản, làm giảm cơn co thắt phế quản, cắt cơn hen nhanh chóng hơn khi
uống salbutamol viên nén. Như vậy, chỉ cần dùng một liều nhỏ hơn uống
hay tiêm, không gây độc cấp hay mạn. Hoặc để phòng hen, dùng corticoid
uống như prednisolon mỗi ngày 5mg lâu dài thì sẽ bị ứ muối, nước, làm
béo giả, nặng hơn thuốc có thể gây suy thận. Nhưng khi dùng corticoid
dạng phun (fluticason mỗi ngày) lâu dài cho hiệu lực tốt hơn mà không bị
các tác dụng phụ như nêu trên; song lại dễ dàng tạo ra liều ổn định
(chỉ việc ấn vào nút bấm ở van) mà không cần một dụng cụ phân liều nào
khác; luôn luôn bảo quản trong vỏ kín, nên giữ được tính vô khuẩn như
khi mới sản xuất.
Chúng ta đều biết rằng, thuốc dạng phun mù
còn gọi là khí dung (aerosol) hiện có khá nhiều. Chẳng hạn như thuốc cắt
cơn hen chứa salbutamol (ventolin hay butoven aerosol doseur), kiểm
soát hen chứa corticoid (fluticason, budenosid) hay chứa corticoid hít +
salmeterol hít (seretide). Thuốc chữa nhiễm khuẩn da chứa
oxytetraxyclin hydrocortison (oxycort).
Bình xịt gồm có vỏ đựng
bằng nhôm, thép không gỉ, chịu được áp lực cao để chứa các chất đẩy và
hoạt chất. Van bịt kín bình có 2 dạng đó là dạng phun liên tiếp khi bấm
nút, chỉ hết phun khi bấm lại và dạng van định liều chỉ phun ra một liều
định sẵn cho mỗi lần phun (gọi nhát phun). Chất đẩy là loại khí nén hay
khí hóa lỏng có khả năng tạo ra áp suất cao.
Hoạt chất là các
chất rắn hay dung dịch lỏng, nhũ tương, hỗn dịch được chế tạo bằng kỹ
thuật đặc biệt để có các tiểu phân rất nhỏ. Khi bấm vào đầu van, dưới áp
lực của khí đẩy, hoạt chất sẽ phun ra giống như làn sương hay bụi mù
nên gọi là dạng thuốc phun mù, phun sương.
Tùy theo đầu phun (còn
gọi miệng phun hay nút bấm) mà dạng thuốc phun ra có thể mềm như thuốc
mỡ, bột nhão, bọt xốp, lỏng, rắn. Cố nhiên đầu phun sẽ có hình dạng
thích hợp với bộ phận cơ thể cần tiếp nhận thuốc như miệng, mũi, tai,
họng.
Tuy nhiên, để thuốc đạt hiệu quả tốt nhất, cần tuân thủ một
số nguyên tắc như người bệnh cần được hướng dẫn kỹ trước khi dùng. Vì
với dạng thuốc hít vào phổi, nếu dùng không đúng cách, thuốc sẽ không
hấp thu đầy đủ, không phát huy hiệu lực. Người bệnh nên tập hít vài lần
cho đến lúc hít mà không thấy bụi mù (thuốc) bay lên trên bình thuốc mà
đi hết vào phổi là được.
BS. Hoàng Thanh Sơn
